Αξιοποίηση βιομηχανικών παραπροϊόντων

Στο πλαίσιο της υιοθέτησης μιας κεντρικής πολιτικής για Αειφόρο Βιομηχανική Ανάπτυξη που σέβεται το περιβάλλον και στοχεύει στην εξοικονόμηση πρώτων υλών, το ζήτημα της αξιοποίησης των παραπροϊόντων των βιομηχανικών διεργασιών είναι πρωταρχικής σημασίας.

Παρά το γεγονός ότι η μερική αξιοποίηση βιομηχανικών παραπροϊόντων εφαρμόζεται ήδη σε πολλούς τομείς της μεταποιητικής βιομηχανίας (τεχνικές ανακύκλωσης), η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που τα παραπροϊόντα παρέχουν για εξοικονόμηση πρώτων υλών, ή/και ανάπτυξη καινοτόμων, περιβαλλοντικά φιλικών προϊόντων, δεν έχουν ακόμη πλήρως μελετηθεί.

Στην εξορυκτική - εμπλουτιστική βιομηχανία, μεγάλες ποσότητες "στείρων" θα μπορούσαν να τύχουν επωφελούς αξιοποίησης βελτιώνοντας την ανταγωνιστικότητα της εκμετάλλευσης και μειώνοντας το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα.



Ορισμός του προβλήματος

Η δημιουργία παραπροϊόντων ακολουθεί ως φυσική συνέπεια κάθε παραγωγική διαδικασία. Τα βιομηχανικά παραπροϊόντα ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να παράγονται σε μεγάλες ποσότητες αντιστοιχώντας σε σημαντικό ποσοστό του βάρους των πρώτων υλών. Με κατάλληλη επεξεργασία μπορούν να αποτελέσουν εξαιρετική πρώτη ύλη για άλλες εφαρμογές.

Έτσι π.χ. κατά την εξαγωγή μεταλλικού Νi ή FeNi από μετάλλευμα νικελίου (ΛΑΡΚΟ) το ποσό του μεταλλικού προϊόντος αντιστοιχεί σε μόλις 0,5-1,0% του αρχικού μεταλλεύματος ενώ το παραπροϊόν (σιδηρούχος σκωρία ηλεκτροκλιβάνων, σκωρία χαλυβοποίησης) αντιστοιχεί στο υπόλοιπο 99,0% της πρώτης ύλης.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως η σκωρία ηλεκτροκλιβάνων που για πολλά χρόνια θεωρήθηκε απόβλητο άνευ αξίας, σήμερα είναι γνωστό ότι μπορεί να αξιοποιηθεί ως χρήσιμη πρώτη ύλη τόσο σε παραδοσιακές εφαρμογές (υλικό αμμοβολής, παραγωγή τσιμέντου, αδρανές υλικό σε προϊόντα αόπλου σκυροδέματος ή ασφαλτοτάπητες οδοποιίας) όσο και σε μοντέρνες όπως παραγωγή οικοδομικών τούβλων, υποκαθιστώντας μη πλαστικά αργιλλοχώματα, βελτιωτικό υλικό σε πυρίμαχες συνθέσεις κ.λπ.

Κατά την εξόρυξη μαρμάρων, μόλις 5,0-10,0% του ορυκτού που εξορύσσεται καταλήγει σε τελικό προϊόν (πλάκες ή πλακίδια μαρμάρου) ενώ το υπόλοιπο (θραύσματα μαρμάρου) αξιοποιείται ως πρώτη ύλη για υποδεέστερες χρήσεις όπως μωσαικά, μαρμαροκονία, ασβέστης κ.λπ.

Αντίστοιχα παραδείγματα υπάρχουν για τις περισσότερες οργανωμένες βιομηχανικές διεργασίες, όπου η ορθή διαχείριση - αξιοποίηση των παραπροϊόντων οδηγεί σε νέα προϊόντα με συνέπεια εξοικονόμηση πρώτων υλών, μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, βελτίωση του οικονομικού αποτελέσματος.

Αντίθετα, στην περίπτωση μικρότερων παραγωγικών μονάδων, τα παραπροϊόντα της παραγωγικής διαδικασίας συχνά αντιμετωπίζονται σαν απόβλητα χωρίς καμία αξία.

Στον χώρο της εξορυκτικής-εμπλουτιστικής καθώς και της μεταλλουργικής δραστηριότητος υπάρχουν σήμερα πολλά παραδείγματα αξιοποίησης παραπροϊόντων:

- Στη βιομηχανία πυριμάχων, η πίεση της αγοράς για μείωση των τιμών, σε συνδυασμό με την προϊούσα έλλειψη πρώτων υλών, έχουν οδηγήσει σε αυξημένη χρήση μεταλλουργικών παραπροϊόντων στη σύνθεση πυριμάχων μαζών. Έτσι π.χ. χρησιμοποιημένα πυρίμαχα τούβλα, μεταλλουργικές σκωρίες και λοιπά εκκαμινεύματα είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν σε συνθέσεις πυριμάχων μαζών υπό την προϋπόθεση καλού ελέγχου των ιδιοτήτων των.
-Στη διεθνή βιβλιογραφία εμφανίζονται προσπάθειες αναβάθμισης "άχρηστων" ορυκτών με θερμικές κατεργασίες. Σερπεντίνης από οφιολιθικά πετρώματα ή απορρίμματα από κοπή σερπεντίνη είναι δυνατόν, με βάση τη βιβλιογραφία, να μετασχηματισθούν με θερμική κατεργασία σε πυρίμαχο συνθετικό φορστερίτη (1,2).

Η αξιοποίηση παραπροϊόντων "άνευ αξίας" της εξορυκτικής ή/και της μεταλλουργικής βιομηχανίας, πέρα από την προφανή οικονομική της σημασία στη μείωση του κόστους παραγωγής δημιουργεί μια σειρά νέων προοπτικών, όπως:

- Μεγάλη (πρακτικά ανεξάντλητη) διαθεσιμότητα πρώτων υλών.

- Σε εθνικό επίπεδο, βελτίωση της αυτάρκειας σε ορυκτές πρώτες ύλες και αύξηση της ανταγωνιστικότητος.

- Μείωση των δυσμενών περιβαλλοντικών επιπτώσεων λόγω μειωμένης ανάγκης για εξορυκτική δραστηριότητα.

- Δυνατότητα για ανάπτυξη νέων εγγενώς οικολογικών προϊόντων με εξειδικευμένες ιδιότητες.

Η αντιμετώπιση των καταλοίπων της βιομηχανικής διεργασίας ως παραπροϊόντων με δυνατότητες αξιοποίησης (συχνά σε συνδυασμό με άλλα παραπροϊόντα) σε νέες εφαρμογές, σε αντιδιαστολή με την αντιμετώπισή τους σαν άχρηστα βιομηχανικά απόβλητα, είναι ο πλέον πρόσφορος και οικολογικά αποδεκτός τρόπος διαχείρισης και είναι σκόπιμο να γενικευθεί σε κάθε βιομηχανική πρακτική.

Αυτό προϋποθέτει μελέτη για την εξεύρεση κατάλληλων εφαρμογών, αλλά και τεχνική ενημέρωση των συντελεστών της παραγωγής, πράγμα ιδιαίτερα αναγκαίο σε περιπτώσεις μικρών, βιοτεχνικών μονάδων. Τέλος, η κατάλληλη ενημέρωση της κοινής γνώμης θα επιτρέψει την γρήγορη κοινωνική αποδοχή και την αποφυγή αντιρρήσεων που συχνά οφείλονται σε φόβο, άγνοια ή/και εσφαλμένη πληροφόρηση.


Πρόταση

Προτείνεται η ανάληψη πρωτοβουλίας σε κεντρικό επίπεδο με στόχο τη διάχυση της ιδέας για την αναγκαιότητα και τα οφέλη από την πληρέστερη αξιοποίηση των εξορυκτικών / βιομηχανικών παραπροϊόντων.

Οι αναγκαίες δράσεις περιλαμβάνουν:

- Διερεύνηση των δυνατοτήτων για αξιοποίηση παραπροϊόντων που προέρχονται από εξορυκτικές / βιομηχανικές διεργασίες.

- Σχετική ενημέρωση του τεχνικού κόσμου και των υπευθύνων της παραγωγής για τις δυνατότητες που υπάρχουν.

- Ενημέρωση της κοινής γνώμης για τα οφέλη στο κοινωνικό σύνολο από τις δραστηριότητες αυτές.